Naluluhang tanong ni Maria Clara sa kanyang katukayong si Klay.

Dagdag pa nitong tanong sa kaibigan bagama't nauubusan na rin s'ya ng pag asang muling makita ang kanyang kasintahan, si Crisostomo Ibarra.

Bahagyang natigilan si Klay sa tanong ni Maria. Tila nasasamid na sagutin ang tanong nito. Bahagya n'ya ring nilingon ang kasamang si Fidel na matalik na kaibigan ni Crisostomo upang kahit papaano ay lumakas ang kanyang loob na sagutin ang tanong ng dalaga.

Wika nito na may mahihinang hikbi habang binabanggit ang mga salita

Hindi na rin alam ni Klay ang dapat n'yang gawin upang magkita ang magkasintahan bago s'ya umalis sa libro ng Noli Me Tangere. Hindi pa rin nila mahanap si Crisostomo matapos itong patakasin mag isa ni Elias sa gubat. Napakarami n'ya pang gustong gawin at malaman subalit mayroon na lamang s'yang isang araw para manatili sa libro ng Noli.

Bukod pa rito, sa kasamaang palad ay napabilang din sila ni Fidel sa mga puganteng napagbintangang filibustero ng bayan kaya't hindi sila maaring maglibot sa mataong lugar. Ang tanging alam n'yang magagawa n'ya sa mga oras na iyon ay ang palakasin ang loob ni Maria Clara at bigyan pa ng pag asang magkikita silang muli ni Crisostomo Ibarra.

Naluluhang sagot ni Klay, humugot ng isang malalim na buntong hininga bago muli magsalita

Bahagya n'yang hinaplos ang kamay ni Maria upang iparamdam ang pag asa na ibinibigay n'ya

Wika nito habang pinipigilan ang pagpatak ng mga luha

Isang mahinang paghikbi muna ang kanyang pinakawalan bago muling magsalita

Gumuhit ang mapait na ngiti sa labi ni Maria Clara sa tanong ng kaibigan

Bahagyang nilingon ni Maria Clara sa sala ang apat na mga kababata n'yang kaibigan. Agad na bumisita ang mga ito sa kanilang tahanan nang mabalitaan ang kanyang biglaang pag alis sa San Diego at pagpasok sa kumbento.

Batid nito sa sarili ang panghihinayang sa maiksing panahon na nagkakilala at nagkasama sila ni Klay. Gustuhin man n'ya na makasama ang kanyang katukayo gaya ng kanyang mga kababata ay hindi na kailan pa man ito mangyayari.

Pagputol ni Klay sa sinasabi ni Maria. Umaliwalas ang kanyang mukha sa ideyang naiisip dahil na rin sa mga sinabi ng kaibigan.

Muling kinuha ni Klay ang mga kamay ni Maria Clara upang kumbinsihin ang dalaga na pumayag sa ideyang naiisip n'ya

Maiksing sagot nito na may pagkasabik na mapapayag ang kaibigan na sumama sa kanyang mundo.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

Mahinang wika ni Klay sa kaibigan habang inaalalayan ito nila Fidel na makaakyat sa burôl.

Batid sa mukha ni Klay ang kasabikan na marinig ang kampana at lumitaw ang portal upang maisama ang dalawa n'yang kaibigan.

Taliwas naman sa mukha ni Maria Clara na may pag aalinlangan pa rin na sumama sa katukayo subalit bandang huli ay napapayag din ito sa paniniwalang maaaring buhay pa si Crisostomo at maaring mabago n'ya ang kanilang kwento oras na sumama s'ya kay Klay. Nais din ng dalaga masaksihan ang mundo na humubog kay Klay upang maging matapang. Kailangan kong maging matapang para sa pagmamahalan namin ni Crisostomo..

Bahagyang nakakubli ang tatlo sa malapad na puno ng Nara habang nagpapahinga. Mula sa kanilang pwesto ay tanaw na tanaw ang kapatagan at ang ilog kung saan magkakarugtong ang mga lugar na madalas nila noon puntahan. Malapit sa ipapatayo sanang eskwelahan ni Crisostomo, ang lugar kung saan naganap ang kanilang salo-salo, ang ilog na pinaliliguan noon nila Maria Clara kasama ang kanyang mga kababata, at ang ilog kung saan lumuha si Klay at una n'yang naramdaman ang kabutihan sa kanya ni Fidel. Lahat ng ito ay kapwa may malungkot at masayang alaala sa kanila na kasama si Crisostomo Ibarra.

Sagot naman ni Klay na bahagyang nag aalangan kung s'ya ba'y paniniwalaan pa ni Maria Clara.

---------- ----------

Ang kaninang dilaw at maaliwalas na kalangitan ay nagiging kahel na. Bahagya na ring lumalabo ang tanawin ng kapatagan dahil sa unti unting paglatag ng dilim.

Mula sa bahagyang madilim na bahagi ng kakahuyan ay lumabas ang alitaptap palapit kay Klay

Maya maya pa ay narinig na ni Klay ang tunog ng kampana na batid n'yang s'ya lang ang nakaririnig dahil hindi man lang sumilip ang dalawang kaibigan sa kanyang kinaroroonan. Mula naman sa maliit na mamulamulang liwanag ay nagsimula na ring lumaki ang portal. Hindi s'ya makapaniwala na ito na ang pagwawakas ng kanyang pagsubaybay sa kwento ng Noli.

Naluluha ang mga mata ay akmang babalikan n'ya ang dalawang kaibigan na nakakubli sa puno upang sunduin. Subalit bago pa man s'ya nakahakbang ay natigilan s'ya nang may tumawag sa kanyang pangalan.

Tuluyang nagbagsakan ang kanina pang namumuong mga luha sa mata ni Klay dahil sa narinig. Hindi pa rin s'ya nawawalan ng pag asa kahit alam n'ya sa sarili na kahit s'ya ay hindi rin sigurado kung buhay pa nga ba si Crisostomo at kung anong mga susunod na mangyayari kay Maria Clara sa kwento. Ang nais n'ya na lamang gawin ay ang maisalba si Maria Clara at Fidel ngayon.

Nagpatiluhod na umiyak si Klay sa narinig salo ang kanyang dibdib na tila sasabog na sa sakit ng kalungkutan. Nasaksihan n'yang lahat ng sinabi ni Mr. Torres. Ang pagmamahalan nila Crisostomo at Maria Clara, ang pagkamalupit ng mga prayle at makapangyarihan sa bayan, ang malupit na sinapit ni Sisa matapos mawalay sa mga anak, ang mga sakripisyo ni Elias at Fidel para sa kaibigan, at ang malupit na mga sinapit ni Crisostomo Ibarra para sa bayan.

Sandaling nag isip si Klay ng ideya

Tumayo mula sa pagkakaluhod si Klay at sinusubukang ipakita sa guro ang kanyang pagkadesidido.

Yamot namang napabuntong hininga ang guro at kakamut-kamot ng ulo.

Pahabol pa nito subalit tila hindi na ito napansin pa ni Klay sa labis na kasiyahan.

Napayakap ang dalaga kay Mr. Torres na agad namang ikinagulat ng guro. Bahagya s'ya nitong inawat sa pagkakayakap.

---------- ----------