Lục An Ninh lặng lẽ gắp vài cọng rau vụn, đặt vào bát cơm như thể chỉ cần bận rộn một chút là có thể giấu đi nỗi bối rối đang dâng đầy trong lồng ngực. Đầu cô cúi thấp, tóc rủ xuống che gần nửa khuôn mặt.

Đôi tay khẽ run, từng động tác nhỏ cũng trở nên vụng về. Cô không dám ngẩng lên, chỉ ngồi im nghe ba mẹ tranh cãi chuyện có nên cho cô lên thành phố học hay không. Mỗi câu mỗi chữ rơi xuống mặt bàn nặng như đá, dội thẳng vào lòng cô, khiến bữa cơm vốn đạm bạc càng thêm nghẹn.

Năm nay Lục An Ninh đã hai mươi tuổi. Ở độ tuổi này, đáng lẽ cô đã là sinh viên năm hai như bao bạn bè cùng trang lứa, vậy mà đến bây giờ cô mới có cơ hội bước vào kỳ thi đại học. Năm xưa, gia đình quá nghèo, lại thêm ba mẹ còn mang tư tưởng lạc hậu, không coi trọng việc cho con gái đi học. Mãi đến khi kinh tế khá hơn, họ mới cho cô đến trường, khiến An Ninh nhập học lớp một muộn hơn hai năm so với tuổi thật.

Sau kì thi gian khổ, Lục An Ninh nhận được giấy báo trúng tuyển vào một trường đại học khá có tiếng trên thành phố, kèm theo học bổng năm mươi phần trăm. Đáng lẽ tin vui ấy phải làm cả nhà nở mày nở mặt, vậy mà lại trở thành mồi lửa chạm vào những nỗi lo chật chội. Học bổng chỉ san sẻ được một nửa, nửa còn lại vẫn là con số lớn đến mức chỉ nghĩ đến thôi cũng đủ làm người ta thở dài.

Nhà cô làm nông, quanh năm bám ruộng bám đồng, từng đồng tiền đều chắt chiu từ mồ hôi và lưng áo ướt đẫm. Nếu tính đúng ra, số học phí ấy gần như bằng hơn nửa năm lao động vất vả của cả nhà. Chưa kể chi phí sinh hoạt nơi thành phố, thứ gì cũng đắt đỏ. Nhiều gia đình ở quê nhìn vào chỉ biết lắc đầu, không phải vì không thương con, mà vì thương đến mấy cũng không thể với tới một khoản tiền vượt quá sức mình.

Ở cái làng này, con gái đến tuổi thì phần lớn ngoài hai mươi đã yên bề gia thất. Rồi người ta lại quay về với ruộng đồng, với những mùa cày cấy nối nhau không dứt. Ngày nọ lặp ngày kia, cứ thế trôi đi cho đến khi tóc bạc lúc nào chẳng hay. Thanh xuân vừa kịp nở đã vội úa trong khói bếp và bùn đất, giấc mơ cũng theo đó mà lặng thinh.

Lục An Ninh không muốn sống như vậy. Cô không muốn tương lai của mình được viết sẵn bằng một cuộc hôn nhân vội vàng và những tháng ngày quanh quẩn. Cô khao khát được đi học, khao khát đặt chân lên thành phố, khao khát tự tay mở ra một con đường khác cho đời mình.

Với cô, tấm giấy báo trúng tuyển kia không chỉ là cơ hội, mà là chiếc phao duy nhất để thoát khỏi cảnh lấy chồng sớm, thoát khỏi số phận đã bị người khác định đoạt từ trước.

Bữa cơm vì vậy mà nguội dần. Tiếng bát đũa chạm nhau khô khốc, lời qua tiếng lại cứa vào tai như gió lạnh. Lục An Ninh vẫn cúi đầu, cố nuốt xuống cả cơm lẫn nghẹn ngào. Lòng cô nóng ran, như có ai đặt một cục than đỏ trong ngực, vừa bỏng rát vì ước mơ, vừa đau nhói vì sợ mình không giữ nổi nó.

Lục Bá Quân bất ngờ đập mạnh tay xuống bàn khiến tiếng chén đũa khẽ rung lên, ông vốn là người cổ hủ, trong suy nghĩ của ông, con gái học cao là chuyện thừa thãi. Vừa tốn kém, vừa chẳng đem lại lợi ích gì, lại chỉ khiến người ta khó bề yên phận…

“Con gái học nhiều làm gì? Kiếm được một tấm chồng tử tế rồi kết hôn chẳng phải tốt hơn sao?”

Chưa kịp để ai đáp lại, ông đã hừ lạnh một tiếng, lời nói càng lúc càng gay gắt, như muốn dập tắt mọi ý định…

“Bà nhìn xem cả cái thôn này có ai được đi học tử tế đâu. Đến tuổi thì ai cũng lấy chồng hết, giờ con cháu nhà người ta cũng đầy đàn rồi đấy thôi. Mọi chuyện vẫn đâu vào đấy, cần gì phải học hành cho lắm!”

Tạ Bích Dao vốn không phải người dễ cúi đầu. Chỉ là bao năm qua, bà quen nhẫn nhịn, vì sợ một lời bật lại sẽ khiến bữa cơm thành trận cãi vã.

Thế nhưng lần này, nhìn con gái ngồi im, đầu cúi rũ như đang nuốt trọn mọi tủi thân vào trong, bà không thể im lặng thêm.

Bà đặt đũa xuống, bàn tay siết chặt đến trắng bệch. Khi cất tiếng, giọng bà run nhẹ, nhưng từng chữ lại rõ ràng, gằn theo nỗi uất nghẹn bị dồn nén quá lâu. Đôi mắt bà đỏ lên, không biết vì tức giận hay vì thương con đến quặn lòng.

“Ông nhìn cả cái làng này xem, có người phụ nữ nào sau khi lấy chồng, sinh con rồi mà sống sung sướng không? Người nào cũng đầu tắt mặt tối, vừa đi làm vừa về nhà chăm con, cả đời quanh quẩn trong bếp núc. Chẳng lẽ ông muốn con gái của chúng ta cũng phải sống một cuộc đời như vậy sao?”

Những lời ấy nghe rất có lý, nhưng với Lục Bá Quân, vẫn không dễ chấp nhận bằng việc giữ lại một khoản tiền lớn trong nhà. Ông tính toán từng đồng, sợ cái thiếu trước mắt hơn mọi hứa hẹn xa xôi.

Dẫu vậy, ông cũng không phải người thích đôi co quá lâu, nhất là khi gặp ánh nhìn cứng rắn của vợ. Im lặng một lúc, ông nén lại, hạ giọng như thể đã nhượng bộ, nhưng thực ra chỉ khéo léo đẩy gánh nặng sang phía khác.

“Thôi được rồi. Nếu bà muốn cho nó đi học thì bà tự bỏ tiền ra mà lo. Tôi không có tiền để đóng cái học phí khổng lồ như thế đâu.”

Nói xong, ông quay mặt đi, như thể chỉ cần không nhìn thấy thì mọi chuyện sẽ tự nguôi.

Từ đầu đến giờ, Lục An Ninh vẫn lặng im, chờ đúng câu ấy. Cô hiểu tính ba mình, nhất là chuyện tiền bạc, nên khi nghe rồi, cô biết không thể trông mong thêm ở ông. Tim cô đập gấp, lòng bàn tay lạnh ngắt. Cô hít một hơi thật sâu, cố ngẩng lên một chút để giọng mình không bị chìm trong khoảng lặng nặng nề của bữa cơm.

“Về chuyện học phí, ba mẹ không cần lo cho con đâu. Trên thành phố có nhiều việc làm, con sẽ tìm việc làm thêm để tự trang trải. Nếu còn dư, con sẽ gửi về cho ba mẹ một ít. Con chỉ cần ba mẹ đồng ý cho con được đi học thôi.”

Câu nói vừa dứt, cổ họng cô nghẹn lại. Cô thấy rõ mình đang đặt cược tất cả vào lời hứa ấy, vừa như van xin, vừa như tự thề với chính mình.

Nghe con nói, Tạ Bích Dao đau như có ai bóp chặt tim. Thương con đến mức chỉ muốn kéo con vào lòng, bảo rằng con không cần phải gồng gánh như vậy. Nhưng bà cũng hiểu, con gái mình đã đi tới tận cùng của quyết tâm, không thể lùi nữa.

Bà nhìn An Ninh, giọng dịu đi nhưng kiên quyết, như đang chống lưng cho con bằng tất cả phần mạnh mẽ nhất trong mình.

“Con đừng nghe ba con nói linh tinh. Con cứ lên thành phố học cho thật tốt. Nếu mùa vụ bội thu, mẹ sẽ gửi tiền lên cho con. Ba con cổ hủ, ông ấy không hiểu đâu.”

Bà dừng lại một nhịp, rồi liếc sang chồng, ánh mắt sắc như đóng dấu lên quyết định đã đưa ra.

“Nếu ông còn dám ý kiến, ngày mai tôi không cho ông ăn cơm nữa.”

Lục Bá Quân cau mặt, vẻ khó chịu hiện rõ, nhưng ông không dám cãi. Từ trước đến nay, trong nhà người có tiếng nói nhất vẫn là Tạ Bích Dao. Một khi bà đã nói, cũng đồng nghĩa bà sẽ là người đứng ra gánh lấy hậu quả nếu có chuyện gì xảy ra. Lục An Ninh nhìn mẹ, cổ họng nghẹn lại. Trong lòng cô vừa biết ơn, vừa sợ hãi cho những tháng ngày sắp tới.

Trước ngày lên thành phố nhập học một tuần, nhân lúc Lục Bá Quân ra ngoài rượu chè với mấy người bạn trong xóm, Tạ Bích Dao lặng lẽ bước vào phòng con gái. Khi ấy, An Ninh đang cẩn thận xếp quần áo vào chiếc vali cũ. Từng món đồ được gấp ngay ngắn, như thể cô muốn mang theo chút nề nếp của nhà mình đến một nơi xa lạ.

Bà ngồi xuống cạnh con, không nói gì vội. Một lát sau, bà thò tay vào túi áo, lấy ra một xấp tiền được gói cẩn thận. Đó là số tiền khá lớn, gần bằng học phí của một kỳ. Bà đặt vào tay con, bàn tay thô ráp vì nắng gió siết nhẹ. Cái siết ấy vừa như dặn dò, vừa như níu lại, như sợ con từ chối, như sợ chỉ cần buông ra là con đường của con sẽ bị cắt ngang.

“Bây giờ mẹ không có nhiều, mẹ chỉ gom góp được từng này thôi. Con mang lên đó đóng tiền học trước. Nếu còn thiếu bao nhiêu thì gọi về cho mẹ, mẹ sẽ cố gắng xoay xở cho đủ. Lần đầu con lên thành phố, nơi xa lạ như vậy, mẹ lo cho con lắm. Con nhớ giữ gìn sức khỏe, cố gắng học hành cho đàng hoàng.”

Lời dặn dò nối nhau, chậm rãi mà dồn dập, như thể bà muốn nhét hết thương yêu vào vài câu ngắn ngủi trước khi con rời khỏi mái nhà này.

An Ninh nhận tiền, nước mắt rơi xuống từng giọt, nóng hổi trên mu bàn tay. Cô bỗng thấy quyết định đi học chưa bao giờ dễ dàng. Mỗi bước tiến của cô đều đổi bằng sự vất vả của mẹ, bằng những đêm thức trắng tính toán, bằng những lần nuốt hết mỏi mệt vào lòng để ngoài mặt vẫn tỏ ra bình thản.

Cô không biết sau này mình có đủ giỏi, đủ mạnh để báo hiếu hay không, nhưng cô biết, nếu hôm nay cô lùi lại, cả đời cô sẽ ân hận.

Cô ngẩng lên nhìn mẹ, giọng run run vì nghẹn.

“Từ nhỏ đến giờ, chỉ có mẹ là người thương con nhiều nhất. Con thương mẹ lắm. Con sẽ cố gắng học thật chăm chỉ, để sau này cuộc sống gia đình mình tốt hơn. Mẹ ở nhà nhớ giữ gìn sức khỏe. Khi nào rảnh, con sẽ về thăm mẹ.”

Tạ Bích Dao nuôi con gái hai mươi năm, ngày nào cũng quen với dáng con lăng xăng bên cạnh. Bà quen cả tiếng thở dài khe khẽ của con mỗi lần nghĩ đến tương lai.

Nghĩ đến chuyện từ ngày mai thôi sẽ không còn thấy con mỗi ngày, lòng bà vừa thương vừa nhớ, nghẹn đến mức chỉ dám nắm chặt tay con, như muốn giữ lại hơi ấm ấy lâu thêm một chút.

Thế nhưng bà hiểu rõ, giữ con lại mới là ích kỷ. Buông tay đúng lúc mới là cách yêu thương trọn vẹn nhất.

Ngoài cửa phòng, từ nãy đến giờ vẫn thấp thoáng một bóng người đứng im, lặng lẽ nghe hết mọi chuyện. Lục An Ninh đã sớm nhận ra, chỉ đợi mẹ nói xong, cô mới quay sang gọi, giọng dịu lại như sợ làm vỡ đi sự ấm áp trong căn phòng nhỏ.

“Em đứng ngoài đó nãy giờ phải không? Em có gì muốn nói với chị không? Ngày mai hai chị em mình đâu còn gặp nhau thường xuyên nữa.”

Lục Trình Dã nghe tiếng chị thì biết mình đã bị phát hiện. Cậu bé mới mười hai tuổi rụt rè ló mặt ra, rồi chậm rãi bước vào. Trong tay cậu là một xấp tiền lẫn lộn, có tờ chẵn tờ lẻ, nhàu nhĩ vì bị giấu kỹ quá lâu. Cậu ngập ngừng đưa về phía chị, đôi tai đỏ bừng, vừa ngượng vừa sợ bị mắng.

“Bình thường ba hay cho em tiền, nhưng em không xài. Em biết thế nào chị cũng lên đại học, vì chị học giỏi mà. Nên em để dành được từng này. Em không có nhiều, chỉ có nhiêu đây thôi.”

Lục An Ninh sững người. Bình thường Trình Dã không phải đứa quá ngoan hay quá nghe lời chị, đôi khi còn cãi bướng vì được ba cưng chiều. Vậy mà lúc này, thằng bé lại đứng trước mặt cô, đưa ra số tiền nhỏ nhoi như đưa cả phần tin tưởng của mình, chân thành đến mức khiến người ta không dám thở mạnh.

Cô cố nở một nụ cười để em bớt ngại, giọng mềm đi.

“Đây là tiền ba cho em mua bánh kẹo mà, sao lại đưa cho chị? Em giữ lại mà mua đồ ngon ăn đi. Chị lên thành phố sẽ đi làm, chị tự lo được cho mình.”

Trình Dã lắc đầu, mắt vẫn nhìn xuống sàn nhưng giọng thì chắc hơn, như đã ôm câu nói ấy trong lòng rất lâu rồi mới dám thốt ra.

“Bạn em nghe tin chị sắp lên thành phố học, tụi nó bảo trên đó cần nhiều tiền lắm. Chị chưa đi làm thì lấy đâu ra tiền. Chị cầm trước đi, khi nào dư thì trả cho em sau cũng được. Dù em hay cãi lời chị, nhưng em thương chị nhiều lắm.”

An Ninh đưa tay nhận lấy xấp tiền. Cổ họng cô nghẹn lại, đôi mắt cay xè. Những tờ tiền nhàu nhĩ trong lòng bàn tay bỗng nặng hơn bất cứ thứ gì, không phải vì giá trị của chúng, mà vì nó chứa cả sự nhịn ăn nhịn tiêu của một đứa em, cả sự lo lắng vụng về mà chân thật.

Cô bỗng thấy tim mình được lấp đầy bởi một thứ ấm áp khó gọi tên. Nó vừa mềm, vừa mạnh, khiến người ta tự nhiên muốn sống tử tế hơn và cố gắng hơn. Trong khoảnh khắc ấy, cô hiểu rằng từ nay, cô không chỉ học cho riêng mình. Cô học cho mẹ, cho em trai, cho những người đã đặt niềm tin vào cô bằng tất cả những gì họ có.

Sáng sớm hôm ấy, Tạ Bích Dao đã dậy từ rất sớm. Bà lặng lẽ nhóm bếp, nấu một nồi xôi gấc thơm nức. Hơi nóng bốc lên làm mờ cả khóe mắt, khiến lòng bà vừa tất bật vừa chộn rộn. Xôi vừa chín, bà nhanh tay xới vào hộp, gói ghém cẩn thận, như gói cả phần thương nhớ theo con đi xa.

Trao hộp xôi vào tay con gái, bà dặn dò từng câu, giọng mềm đi vì lo.

“Con mang xôi theo ăn dọc đường nhé. Có chuyện gì thì gọi về cho mẹ. Lên tới thành phố rồi nhớ báo tin để mẹ yên tâm.”

Lục An Ninh gật đầu liên tục. Cổ họng cô nghẹn lại, như có sợi dây vô hình siết chặt. Hôm ấy ba chở cô ra bến xe. Nơi đó đông đúc và ồn ào, xe cộ ra vào tấp nập, người gọi nhau, tiếng bánh xe nghiến lên nền đường, tiếng còi rúc lên vội vã. Giữa dòng người đi kẻ đến, cô bỗng thấy mình nhỏ xíu, vừa háo hức vừa sợ hãi.

Tìm được chuyến xe phù hợp rồi, Lục Bá Quân giúp con gái đưa hành lý lên khoang chứa đồ. Ông làm mọi thứ nhanh gọn, gương mặt vẫn nghiêm, nhưng đôi tay lại cẩn thận hơn thường ngày. Đến khi An Ninh quay sang kiểm tra lại chiếc vali, ông chợt lặng lẽ thò tay vào túi áo, móc ra một chiếc phong bì.

Giọng ông cứng, nhưng có một khoảng chần chừ rất khẽ ở cuối câu, như thể ông phải tự thắng chính mình mới nói được.

“Mấy ông bạn trong xóm nói lên thành phố cần nhiều tiền. Ba biết mẹ con đã cho con rồi, nhưng bà ấy thì có được bao nhiêu đâu. Dù ba không muốn lắm, con vẫn cầm số tiền này mà trang trải, thuê chỗ nào đàng hoàng mà ở. Thiếu bao nhiêu thì gọi về.”

An Ninh nhìn vẻ ngập ngừng hiếm thấy trên mặt ba, nhất thời không thốt nên lời. Cô không hiểu chỉ sau một đêm, điều gì khiến ông thay đổi. Ở nhà, ông hiếm khi cho cô dù chỉ một đồng. Vậy mà lúc này, chiếc phong bì trong tay ông lại dày đến lạ, như chứa cả những điều ông chưa từng nói ra.

Cô nửa đùa nửa thật để che đi xúc động đang trào lên.

“Ba đưa tiền cho con, không sợ hối hận à? Lỡ con xài hết rồi, ba lại tiếc, rồi đòi con thì sao?”

Lục Bá Quân liếc con gái. Ánh nhìn gắt gỏng như thói quen, nhưng không còn nặng nề như mọi khi. Ông không đáp. Chỉ lẳng lặng nhét phong bì vào túi cô, động tác dứt khoát như sợ chần chừ sẽ đổi ý. Xong rồi, ông quay xe chạy đi mất, nhanh đến mức An Ninh còn chưa kịp nói một lời tạm biệt.

Cô đứng sững giữa bến xe, bàn tay vô thức chạm vào chiếc phong bì trong túi, tim đập mạnh đến mức nghe rõ. Dù cổ hủ, dù cứng miệng, ông vẫn là ba. Mà đã là ba thì làm sao không thương con. Chỉ là ông không muốn để Tạ Bích Dao biết chuyện này. Nếu không, chắc mẹ sẽ cười ông đến đỏ mặt, rồi lại trách ông sao cứ phải giả vờ lạnh lùng cho mệt.