Thư gửi các bạn học sinh

Tác giả của cuốn sách “Chinh phục nghị luận xã hội” xin được gửi tới các bạn lời chào thân ái và lời chúc học tập thật tốt.

Tôi hiểu rằng nghị luận xã hội là một dạng bài quan trọng nhưng cũng khiến nhiều bạn bối rối khi tìm ý, lập luận hay dẫn chứng,tôi đã dành nhiều tâm huyết để xây dựng cuốn sách này. “Chinh phục nghị luận xã hội” không chỉ hướng dẫn cách làm bài theo bố cục rõ ràng mà còn giúp các bạn biết cách suy nghĩ sâu sắc hơn về những vấn đề gần gũi trong cuộc sống như ước mơ, lòng biết ơn, tình bạn, trách nhiệm của tuổi trẻ.

Trong từng trang sách, tôi đã cố gắng trình bày kiến thức một cách dễ hiểu, kèm theo những ví dụ và bài văn tham khảo nhằm giúp các bạn rèn luyện kỹ năng viết và tự tin bày tỏ quan điểm của mình. Cuốn sách mong muốn trở thành một người bạn đồng hành, giúp các bạn không còn sợ hãi khi gặp đề nghị luận xã hội.

Hy vọng rằng “Chinh phục nghị luận xã hội” sẽ tiếp thêm động lực để các bạn mạnh dạn suy nghĩ, dám nói lên chính kiến và ngày càng yêu thích môn Ngữ văn hơn.

Thân ái!

Khái niệm

Nghị luận xã hội là gì?

Nghị luận xã hội là kiểu bài văn dùng lí lẽ và dẫn chứng để bàn luận, đánh giá về một vấn đề thuộc đời sống xã hội, từ đó bày tỏ quan điểm và thái độ của người viết.

Các dạng bài nghị luận xã hội là gì?

Nghị luận xã hội về...

Một tư tưởng đạo lý

Một vấn đề đời sống xã hội

Một vấn đề đời sống được gợi ra từ một tác phẩm văn học(ít gặp)

Ý kiến về một hình ảnh

Ý kiến về một câu nói/nhận định

bàn về một vấn đề mang tính thời sự

Cấu trúc của văn nghị luận xã hội là gì?

Văn nghị luận xã hội là kiểu bài dùng lí lẽ và dẫn chứng để bàn luận về một vấn đề trong đời sống. Một bài viết hoàn chỉnh thường gồm 3 phần: Mở bài – Thân bài – Kết bài, trong đó thân bài là phần quan trọng nhất.

Mở bài:

Giới thiệu vấn đề cần nghị luận. Dẫn dắt người đọc vào nội dung chính. Nêu khái quát quan điểm của người viết.

cách triển khai

Có thể mở bài theo nhiều cách: Đi thẳng vào vấn đề. Dẫn dắt bằng một câu nói, một hiện tượng, một câu hỏi. Liên hệ thực tế.

Lưu ý:Viết ngắn gọn,không dài dòng lan man phân tích kỹ càng,chỉ giới thiệu vấn đề một cách ngắn gọn mạch lạc

Thân bài

1. Giải thích vấn đề Giải thích rõ các từ khóa quan trọng. Trả lời câu hỏi một cách mạch lạc: “Vấn đề đó là gì?”

Mục đích: Giúp người đọc hiểu đúng nội dung cần bàn luận.

2.Phân tích và bàn luận vấn đề: Nên phân tích theo cấu trúc sau: a. Biểu hiện Vấn đề đó thể hiện như thế nào trong cuộc sống? Có những hành động, thái độ cụ thể nào? b. Nguyên nhân Vì sao vấn đề đó xuất hiện? Do yếu tố cá nhân hay xã hội? c. Ý nghĩa (đối với vấn đề tích cực) Mang lại lợi ích gì cho bản thân,gia đình,nhà trường,xã hội Hậu quả (đối với vấn đề tiêu cực) Gây tác hại gì? Ảnh hưởng ra sao?

Lưu ý:lập luận rõ ràng,có bằng chứng thực tế(người thật việc thật),không nói chung chung,sơ qua

3.Đưa ra ý kiến trái chiều+phản đề: Phê phán những hành vi sai trái liên quan đến vấn đề. Chỉ ra những biểu hiện trái ngược.

4. Bài học nhận thức và hành động Rút ra điều mà bản thân chúng ta hiểu được Nêu việc cụ thể cần làm để lan tỏa/dẹp hết hành động ấy

Lưu ý:Nên sử dụng luận điểm rõ ràng và bằng chứng cụ thể,phù hợp để tăng tính thuyết phục vấn đề

Kết bài: Khẳng định lại vấn đề. Nêu thông điệp được rút ra

Mờ bài

Cuộc đời mỗi con người giống như một dòng sông chảy mãi về phía trước, nhưng dù đi xa đến đâu, dòng sông ấy vẫn bắt nguồn từ một mạch nguồn sâu thẳm. Con người cũng vậy, khi được hưởng những thành quả của hôm nay, ta không thể quên công lao của những người đi trước. Bởi thế, tư tưởng “Uống nước nhớ nguồn” đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong đời sống tinh thần của dân tộc ta, nhắc nhở mỗi người phải sống ân nghĩa, thủy chung.

Thân bài:

1.Giải thích

“Uống nước nhớ nguồn” trước hết cần được hiểu theo nghĩa đen: khi uống một dòng nước mát, ta phải nhớ đến nơi bắt đầu của dòng nước ấy. Nhưng câu tục ngữ không chỉ dừng lại ở hình ảnh cụ thể đó. Ở nghĩa bóng, “uống nước” tượng trưng cho việc hưởng thụ thành quả, còn “nguồn” là cội nguồn, là những người đã tạo ra thành quả ấy. Như vậy, tư tưởng “Uống nước nhớ nguồn” nhắc nhở con người khi được hưởng bất cứ điều gì trong cuộc sống cũng phải biết ơn, trân trọng và ghi nhớ công lao của những người đi trước.

Tư tưởng này thể hiện truyền thống đạo lý tốt đẹp của dân tộc ta: sống ân nghĩa, thủy chung, không quên quá khứ. Đó có thể là lòng biết ơn cha mẹ đã sinh thành, thầy cô đã dạy dỗ, các thế hệ cha anh đã hi sinh để bảo vệ đất nước, hay những người lao động âm thầm tạo ra của cải cho xã hội. Biết “nhớ nguồn” không chỉ là nhớ trong suy nghĩ mà còn phải thể hiện bằng hành động cụ thể như kính trọng, đền đáp, giữ gìn và phát huy những giá trị tốt đẹp mà cha ông để lại.

2.Phân tích,bàn luận vấn đề

a.Biểu hiện:

-Tư tưởng “Uống nước nhớ nguồn” được thể hiện qua rất nhiều hành động cụ thể trong đời sống. -Trước hết, đó là lòng biết ơn cha mẹ, ông bà – những người đã sinh thành, nuôi dưỡng và hi sinh vì ta. Sự kính trọng, yêu thương, vâng lời và chăm sóc cha mẹ khi về già chính là biểu hiện rõ ràng nhất của đạo lý này. -Thứ hai, đó là sự tôn trọng và tri ân thầy cô giáo – những người truyền đạt tri thức, dạy ta cách làm người. Những ngày như 20/11, học sinh bày tỏ lòng biết ơn thầy cô bằng những lời chúc, bó hoa hay đơn giản là sự cố gắng học tập chăm chỉ. -Thứ ba, tư tưởng ấy còn thể hiện ở lòng biết ơn các anh hùng liệt sĩ, những người có công với đất nước. Nhân dân ta tổ chức ngày 27/7 để tưởng nhớ, thăm hỏi gia đình thương binh liệt sĩ, chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ… Đó là cách thể hiện sự trân trọng đối với những hi sinh cao cả. -Ngoài ra, “Uống nước nhớ nguồn” còn được biểu hiện qua việc giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, trân trọng di sản văn hóa, phong tục tập quán của ông cha để lại.

b.Nguyên nhân:

-Trước hết, tư tưởng “Uống nước nhớ nguồn” xuất phát từ quy luật tự nhiên và xã hội: không có thành quả nào tự nhiên mà có. Mỗi điều ta đang hưởng thụ hôm nay đều là kết tinh của công sức, mồ hôi, thậm chí là hi sinh của người khác. Vì vậy, việc biết ơn là điều tất yếu và hợp đạo lý. -Thứ hai, truyền thống ấy bắt nguồn từ đạo lý nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam. Trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc ta luôn đề cao tình nghĩa, sự thủy chung, coi trọng cội nguồn và tổ tiên. Chính hoàn cảnh lịch sử nhiều gian khổ đã hun đúc nên tinh thần biết ơn sâu sắc ấy. -Ngoài ra, tư tưởng này còn xuất phát từ giá trị đạo đức của con người. Lòng biết ơn giúp con người sống nhân ái hơn, có trách nhiệm hơn với gia đình và xã hội. Ngược lại, nếu vô ơn, con người sẽ dễ trở nên ích kỉ, lạnh lùng và bị xã hội lên án.

c.kết quả/ý nghĩa:

-Trước hết, tư tưởng “Uống nước nhớ nguồn” giúp bồi dưỡng nhân cách con người. Khi biết ơn và trân trọng những người đi trước, con người sẽ sống tình nghĩa, khiêm tốn và có trách nhiệm hơn. Lòng biết ơn khiến ta không sống ích kỉ mà luôn nghĩ đến công lao của người khác. -Thứ hai, đạo lý ấy góp phần gắn kết các mối quan hệ trong gia đình và xã hội. Sự hiếu thảo với cha mẹ, kính trọng thầy cô, tri ân những người có công với đất nước sẽ tạo nên một cộng đồng đoàn kết, yêu thương và thủy chung. -Bên cạnh đó, “Uống nước nhớ nguồn” còn giúp giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Nhờ biết trân trọng quá khứ, chúng ta có ý thức bảo vệ di sản, tiếp nối những giá trị cha ông để lại và xây dựng tương lai tốt đẹp hơn. -Cuối cùng, tư tưởng này có ý nghĩa giáo dục sâu sắc đối với thế hệ trẻ, nhắc nhở mỗi người phải sống có cội nguồn, có trách nhiệm và không quên những hi sinh thầm lặng phía sau thành công của mình.

3.đưa ra ý kiến trái chiều,phản đề:

Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện nay vẫn còn không ít người sống vô ơn, bạc nghĩa, chỉ biết hưởng thụ mà không hề nghĩ đến công lao của người khác. Có những người con bất hiếu với cha mẹ, coi sự hi sinh của đấng sinh thành là điều hiển nhiên. Lại có những học sinh thiếu tôn trọng thầy cô, xem nhẹ sự dạy dỗ. Thậm chí, một bộ phận người trẻ thờ ơ với lịch sử dân tộc, không quan tâm đến những hi sinh của thế hệ cha anh. Những biểu hiện ấy không chỉ làm tổn thương người khác mà còn khiến con người đánh mất giá trị đạo đức của chính mình. Người sống vô ơn sẽ khó nhận được sự yêu quý, tôn trọng từ xã hội. Vì vậy, những hành vi đó cần bị phê phán và lên án.

4.Bài học nhận thức và hành động:

Từ tư tưởng “Uống nước nhớ nguồn”, mỗi người cần nhận thức rằng lòng biết ơn không chỉ là một cảm xúc nhất thời mà phải trở thành lối sống thường xuyên và tự giác. Chúng ta phải hiểu rằng mọi thành quả mình có được hôm nay đều gắn liền với công lao của gia đình, thầy cô và xã hội. -Về hành động, mỗi người cần thể hiện sự biết ơn bằng những việc làm cụ thể: yêu thương, hiếu thảo với cha mẹ; kính trọng và chăm chỉ học tập để đền đáp công ơn thầy cô; trân trọng lịch sử dân tộc; tích cực giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của ông cha. Đồng thời, cần phê phán lối sống vô ơn, ích kỉ và nhắc nhở bản thân không được quên cội nguồn. -Chỉ khi sống với tinh thần “Uống nước nhớ nguồn”, con người mới thực sự trưởng thành và xã hội mới trở nên tốt đẹp, nhân văn hơn.