Năm 1991 là một trong những cột mốc chấn động nhất thế kỷ 20, đánh dấu sự tan rã hoàn toàn của Liên bang Xô viết (Liên Xô) sau gần 7 thập kỷ tồn tại. Người đứng lên phát biểu bản tuyên bố cuối cùng, chính thức khép lại lịch sử của siêu cường này trên sóng truyền hình, là Mikhail Gorbachev – Tổng thống đầu tiên và cũng là cuối cùng của Liên Xô. Để hình dung trọn vẹn, diễn biến của năm định mệnh đó là một chuỗi sự kiện dồn dập, diễn ra như một hiệu ứng quân bài domino từ đầu năm cho đến những ngày cuối cùng của tháng 12: Giai đoạn đầu năm: Sự lung lay tận gốc rễ Vào tháng 3 năm 1991, một cuộc trưng cầu dân ý toàn liên bang được tổ chức. Dù phần lớn người dân vẫn bỏ phiếu muốn giữ lại một liên bang cải cách, nhưng làn sóng đòi độc lập tại các nước cộng hòa thành viên (đặc biệt là 3 nước vùng Baltic gồm Estonia, Latvia, Lithuania) đã bùng lên mạnh mẽ và họ quyết định tẩy chay cuộc bỏ phiếu này. Bước ngoặt tháng 8: Cuộc đảo chính hụt Sự kiện đẩy nhanh tốc độ sụp đổ là cuộc đảo chính diễn ra từ ngày 19 đến 21 tháng 8 năm 1991. Một nhóm quan chức cấp cao thuộc phe bảo thủ trong Đảng Cộng sản đã quản thúc Gorbachev tại khu nghỉ dưỡng ở Crimea nhằm ngăn chặn ông ký một hiệp ước trao thêm quyền tự trị cho các nước cộng hòa. Lúc này, một nhân vật quan trọng khác xuất hiện: Boris Yeltsin (Tổng thống của Cộng hòa Nga lúc bấy giờ). Ông đã đứng lên kêu gọi người dân và quân đội phản đối cuộc đảo chính. Cuộc đảo chính thất bại chỉ sau 3 ngày, Gorbachev được giải thoát nhưng quyền lực thực tế của ông đã bị lu mờ hoàn toàn bởi Yeltsin, và chính phủ trung ương của Liên Xô gần như tê liệt. Sau sự kiện này, các nước cộng hòa thành viên, lớn nhất là Ukraina, đồng loạt tuyên bố độc lập. Tháng 12: Nhát dao quyết định Vào ngày 8 tháng 12, lãnh đạo ba nước cộng hòa cốt lõi là Nga (Boris Yeltsin), Ukraina (Leonid Kravchuk) và Belarus (Stanislav Shushkevich) đã bí mật gặp nhau tại một khu rừng ở Belarus. Họ cùng ký Hiệp định Belavezha, chính thức tuyên bố Liên Xô không còn tồn tại với tư cách là một thực thể pháp lý và địa chính trị, đồng thời thành lập Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG). Đến ngày 21 tháng 12, có thêm 8 nước cộng hòa khác ký hiệp định tham gia khối này, biến vị trí Tổng thống Liên Xô của Gorbachev trở thành một cái ghế không còn quốc gia để quản lý. Đêm hạ màn 25 tháng 12 Mọi chuyện chính thức khép lại vào đúng tối ngày Giáng sinh, 25 tháng 12 năm 1991. Vào lúc 19h00, Mikhail Gorbachev xuất hiện trên đài truyền hình quốc gia để đọc bài diễn văn từ chức. Trong bài phát biểu ngắn gọn, ông tuyên bố chấm dứt vai trò Tổng thống của mình do sự hình thành của Cộng đồng các quốc gia độc lập, đồng thời bàn giao mật mã kích hoạt vũ khí hạt nhân lại cho Boris Yeltsin. Ngay sau khi ông dứt lời, vào lúc 19h32 cùng ngày, lá cờ búa liềm đỏ rực tung bay trên nóc điện Kremlin suốt 69 năm qua đã từ từ được hạ xuống, và lá cờ ba màu của Liên bang Nga được kéo lên. Ngày hôm sau, 26 tháng 12, nghị viện Liên Xô họp phiên cuối cùng, chính thức thông qua nghị quyết tự giải thể, xóa tên Liên Xô khỏi bản đồ thế giới.