Đa nhân cách (Dissociative Identity Disorder - DID) là một rối loạn tâm thần phức tạp, đặc trưng bởi sự tồn tại của hai hoặc nhiều nhân cách riêng biệt, mỗi nhân cách có tính cách, ký ức và hành vi riêng, thay phiên nhau kiểm soát cơ thể, gây ra mất trí nhớ và khoảng trống ký ức (amnesia); nguyên nhân chủ yếu do chấn thương tâm lý nghiêm trọng thời thơ ấu (lạm dụng) và có thể điều trị bằng liệu pháp tâm lý chuyên sâu.
Dấu hiệu nhận biết
Nhiều nhân cách khác nhau: Có từ 2 nhân cách trở lên (gọi là "alter"), mỗi nhân cách có tên, tuổi, giới tính, kỷ niệm, cách nhìn nhận thế giới riêng.
Mất trí nhớ (mất trí nhớ phân ly): Không nhớ các sự kiện cá nhân, hoạt động hàng ngày, hoặc những ký ức chấn thương khi nhân cách khác xuất hiện.
Thay đổi hành vi đột ngột: Có thể đang vui vẻ bỗng khóc, đang giận dữ bỗng dịu dàng, thay đổi cách ăn mặc, suy nghĩ.
Triệu chứng khác: Lo âu, trầm cảm, ảo giác, hoang tưởng, tự làm hại bản thân, rối loạn ăn uống, lạm dụng chất.
Nguyên nhân
Sang chấn thời thơ ấu: Lạm dụng thể chất, tình dục, cảm xúc cực đoan, lặp đi lặp lại trong những năm đầu đời (từ 18 tháng - 10 tuổi).
Cơ chế phòng vệ: Nhân cách phân ly giúp trẻ thoát khỏi trải nghiệm quá đau đớn, bạo lực, hình thành nhân cách khác để đối phó.
Yếu tố bẩm sinh: Khả năng tổng hợp thông tin tâm lý yếu kém có thể làm tăng nguy cơ phân liệt nhân cách.
Chẩn đoán & Điều trị
Chẩn đoán: Cần bác sĩ tâm thần chẩn đoán để phân biệt với các rối loạn khác, tránh nhầm lẫn với giả vờ.
Điều trị chính: Liệu pháp tâm lý (tâm lý trị liệu), như Liệu pháp nhận thức-hành vi (CBT), Liệu pháp tập trung vào chấn thương, giúp tích hợp các nhân cách, xử lý sang chấn.
Thuốc: Dùng để điều trị các triệu chứng đi kèm (trầm cảm, lo âu).
Lưu ý
Đây là bệnh tâm thần nghiêm trọng, không phải là giả vờ hay cố tình diễn xuất.
Tỷ lệ nữ giới mắc bệnh cao hơn nam giới.
Bệnh có thể gây ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống cá nhân, xã hội, công việc.
