Trong xã hội, đôi khi ta thấy một hiện tượng khá tàn nhẫn: khi một người bị xem là yếu kém, khác biệt hoặc mắc sai lầm, nhiều người khác lại cùng nhau chỉ trích, chế giễu hoặc cô lập họ. Điều đáng chú ý là hành vi này thường không chỉ đến từ một cá nhân, mà từ cả một nhóm người. Hiện tượng đó khiến nhiều người cảm thấy con người đôi khi hành xử giống như một bầy đàn.
Nguồn gốc của hành vi này có liên quan đến bản năng xã hội của con người. Từ thời xa xưa, tổ tiên chúng ta sống trong các nhóm nhỏ để săn bắn và sinh tồn. Trong môi trường đó, việc thuộc về một nhóm mạnh mẽ và thống nhất giúp tăng cơ hội sống sót. Vì vậy, con người dần phát triển xu hướng đồng thuận với tập thể và đứng về phía số đông. Khi một người trong nhóm bị xem là yếu hoặc khác biệt, họ dễ trở thành mục tiêu để nhóm khẳng định sự thống nhất của mình.
Trong tâm lý học, hiện tượng này liên quan đến khái niệm Herd Mentality, tức là xu hướng con người làm theo hành động hoặc suy nghĩ của số đông. Khi nhiều người cùng chỉ trích một cá nhân, những người khác có thể tham gia vào hành vi đó dù ban đầu họ không có ý định làm vậy.
Ngoài ra, việc chỉ trích người yếu hơn đôi khi còn khiến một số người cảm thấy bản thân mình có vị trí cao hơn. Bằng cách so sánh mình với người bị xem là kém hơn, họ tạm thời cảm thấy mình giỏi hơn hoặc an toàn hơn trong tập thể. Tâm lý này khiến hành vi chỉ trích tập thể có thể lan rộng rất nhanh.
Một yếu tố khác là trách nhiệm cá nhân thường bị giảm đi khi con người hành động trong đám đông. Trong tâm lý học, hiện tượng này được gọi là Deindividuation. Khi đứng trong một nhóm lớn, con người có xu hướng cảm thấy rằng hành động của mình ít bị chú ý hơn, từ đó dễ nói hoặc làm những điều mà họ có thể sẽ không làm khi chỉ có một mình.
Tuy nhiên, việc đám đông cùng tấn công một người yếu kém không phải là dấu hiệu của sức mạnh, mà thường phản ánh nỗi sợ và sự bất an của chính tập thể đó. Một nhóm người thực sự mạnh mẽ thường không cần phải hạ thấp người khác để khẳng định vị trí của mình.
Có lẽ vì vậy mà trong lịch sử và trong đời sống, lòng dũng cảm đôi khi không phải là đứng cùng đám đông, mà là dám giữ sự công bằng và nhân hậu ngay cả khi số đông đang nghĩ khác.
