Ngày xưa, có lần Thần Mặt Trời nhìn xuống trái đất thì thấy có con chim lớn đang tung cánh bay giữa không trung, loài chim này có bộ lông óng mượt màu đỏ tỏa ra những tia óng ánh màu vàng vô cùng đẹp mắt. Khiến Thần Mặt Trời mê mẩn mà thốt lên, “hỡi chim Phượng Hoàng, ngươi là của ta và ta sẽ ban phép cho người được sống bất tử”.
Phượng Hoàng nghe thấy vậy vô cùng hạnh phúc, nó lượn một vòng rồi đập cánh bay vút lên cao, hướng thẳng về phía Thần Mặt Trời mà nói rằng “Ta sẽ dành tặng tiếng hót trong trẻo này cho thần, để tạ ơn món quà mà Thần đã ban tặng”.
Thời gian trôi qua, cuộc sống bất tử của Phượng Hoàng cũng trở nên nhàm chán. Chim bị loài người truy đuổi, hòng lấy được bộ lông đẹp tuyệt trần kia. Mệt mỏi vì phải trốn chạy loài người, nó bay theo hướng mặt trời mọc, tìm về phương Đông xa xôi.
Một ngày, Phượng Hoàng bay qua nơi sa mạc nắng cháy (vùng Tây Á ngày nay), nơi đây không có loài người sinh sống, nó lại một lần nữa được tự do mà không phải trốn chạy, nó cất tiếng hót trong trẻo làm vui cho Thần Mặt Trời.
Phượng Hoàng sống ở đây, trải qua 500 năm, Phượng Hoàng vẫn bất tử nhưng nó đã già đi, tiếng hót không còn trong trẻo và nó không thể bay cao như trước nữa. nó yếu ớt cầu xin Thần Mặt Trời, “hỡi Thần Mặt Trời, ngài có nghe ta, hãy cho ta sức khỏe và làm ta trẻ lại như xưa”.
Nhưng cứ gọi mãi, Phượng Hoàng không thấy Thần Mặt Trời lên tiếng, nó buồn chán nên bay về nơi cũ, nơi chứa đầy kỷ niệm của tuổi trẻ.
Trên đường quay về, Phượng Hoàng thường đáp xuống những nơi có vỏ cây quế và nhặt nhạnh những mảnh lá khô vương vãi.
Đến chặng cuối cùng, Phượng Hoàng đậu trên một cây cọ cao lớn. Trên ngọn cây ấy, nó dùng những mảnh quế khô và lá cây xếp thành hình cái tổ. Sau đó nó đi tìm những dòng nhựa thơm trên thân cây quanh vùng, kết chúng lại thành hình quả trứng rồi đem về đặt lên tổ.
Phượng Hoàng nằm trên tổ, cất tiếng hót gọi Thần Mặt Trời, “Thần Mặt Trời, ngài có nghe ta, hãy cho ta sức khỏe và làm ta trẻ lại như xưa”.
Lần này Thần Mặt Trời nghe tiếng Phượng Hoàng gọi, ngài nhìn xuống mặt đất, ngài thấy tất thảy chúng sinh, muôn loài đang nấp mình dưới thân cây, bụi cỏ, trong hang đá, trốn tránh ánh sáng chói lòa và gay gắt của ngài. Nhưng chỉ duy nhất ở phía xa, trên đỉnh núi cao nhất, mọc lên một cây cọ, chú Phượng Hoàng mà ngài từng yêu mến đang nằm đó, khoe bộ lông óng mượt đón lấy những ánh nắng mà ngài ban cho.
Đúng lúc đó, một phép màu xảy ra, sau một tia sáng chói lòa, toàn thân Phượng Hoàng bỗng hóa thành vòng tròn lửa, lửa mỗi lúc một mạnh, đỏ rực cả vùng trời, ngọn lửa sau tắt dần và Phượng Hoàng cũng theo đó biến mất vào không trung.
Sau khi ngọn lửa vụt tắt, lạ thay ngọn lửa không thiêu rụi mọi thứ xung quanh, chỉ có Phượng Hoàng là biến mất, để lại một đống tro tàn rơi xuống chiếc tổ, đống tro này cuộn vào nhau rồi dần dần tạo thành hình một chú chim nhỏ, chú chim ngày một lớn dần lên cho đến khi thành hình con Phượng Hoàng ngày nào, Phượng Hoàng một lần nữa tái sinh bằng cách đó.
Phượng Hoàng bèn mổ vỡ quả trứng mà nó từng làm từ những giọt nhựa thơm, rồi vun số tro tàn còn sót lại trên tổ vào quả trứng và hàn nó lại. Nó cất cánh bay lên không trung và cất tiếng hót vang trời.
Khi tiếng hót của Phượng Hoàng cất lên, bầu trời bỗng trong xanh, cây cối đâm trồi nảy mộc, gió lên thổi mát vạn vật, thời tiết bỗng chốc trở nên dễ chịu vô cùng. Muôn loài chạy ra khỏi nơi trú ẩn như muốn hòa mình vào ánh sáng mặt trời và hát theo tiếng hát của Phượng Hoàng. Chúng hát bài ca “hỡi Phượng Hoàng, ngài là loài chim vĩ đại, là chúa tể của các loài chim, ngài mang đến gió mát và nắng ấm cho muôn loài”.
Vua của những loại chim đập cánh bay vút lên, nhằm về phương Đông, tới vùng xa mạc. Ngày nay, người ta tin rằng Phượng Hoàng là loài chim sống ở phương Đông. Cứ mỗi 500 năm, nó sẽ trở nên già yếu và bay về phương Tây, nơi có cây cọ và ngọn núi cao nhất, làm tổ từ những mảnh quế và đắp một quả trứng từ những giọt nhựa thơm, cứ như vậy, Thần Mặt Trời sẽ giúp nó tái sinh.
Truyền thuyết này đã tồn tại hàng nghìn năm, bắt nguồn từ tín ngưỡng của người Roman cổ đại. Người Hy Lạp cũng tin rằng Phượng Hoàng là biểu tượng của thần mặt trời Apollo. Trong ngôn ngữ Hy Lạp cổ, Phượng Hoàng có nghĩa là “màu đỏ”.
